گاهی اوقات، افراد در محیط کاری خود دچار افسردگی شده و انگیزه ادامه فعالیت را ندارند. به عبارت دیگر زمانی که کارمندان تحت فشارهای پیوسته در محل کار خود قرار گرفته و توانمندیهای خود را از دست بدهند، دچار فرسودگی شغلی شدهاند. فرسودگی شغلی پدیدهای بسیار شایع است که در کارمندان به فراوانی دیده میشود. فرسودگی شغلی به علت نبود فرهنگ سازمانی مناسب، برخی ویژگیهای شخصی و سبک زندگی کارکنان یک سازمان رخ میدهد. در ادامه این پدیده را بیشتر بررسی کرده و راهکارهایی را جهت جلوگیری از آن به شما عزیزان معرفی میکنیم.
فرسودگی شغلی را بشناسید!
فرض کنید در محیطی مشغول به کار هستید که جو نامناسبی بین همکاران وجود دارد، از سمت مدیران تحت فشار هستید، استرس کاری موقعیت شغلی بسیار بالاست و علاوه بر همه این موارد، مشکلات حقوق و مزایا هم دارید. در چنین موقعیتی، آیا انگیزه ادامه فعالیت خود را خواهید داشت؟ آیا هر روز به امید موفقیت بیشتر کار خود را آغاز میکنید؟ آیا توانایی تحمل چنین شغلی را دارید؟ در نهایت چه اتفاقی برای شما میافتد؟
فرسودگی شغلی اصطلاحی است که خستگی عاطفی، فیزیکی، ذهنی و جسمی کارمندان در محیط کار را توصیف میکند. در این حالت، فرد تحت تاثیر استرس و تنش طولانی مدت و مزمن، از شغل خود دلسرد میشود. کارزدگی نام دیگر فرسودگی شغلی است که توسط هربرت فرودنبرگر نامگذاری شده است. در این حالت، فرد دچار خستگی وافسردگی شغلی شده و تواناییهای آن به تدریج کاهش مییابد.
اگر شما هم از شغل خود متنفر هستید، یا از تکرار وظایفتان در سازمان بیزارید اما خود را ملزم به انجام امور میدانید، احتمالاً به فرسودگی شغلی مبتلا هستید.
دلایل ایجاد فرسودگی شغلی
افرادی که در محل اشتغال خود، حجم کاری بالا دارند و در طول روز بدون وقفه مشغول کار هستند، دچار فرسودگی شغلی میشوند. نبود تعادل بین زندگی شخصی و کاری کارمندان از دلایل بروز فرسودگی شغلی است. در برخی از موقعیتهای شغلی، کارمند، اختیار تصمیمگیری در کار را ندارد و حس بیقدرتی میکند. معمولاً کسانی که شفافیتی در انتظارات شغلی خود ندارد، در معرض فرسودگی شغلی قرار میگیرند.
در محیطهای کاری ناسالم که روابط ضعیف و پر تنشی بین کارمندان برقرار است و هیچ گونه حمایت اجتماعی از جانب سازمان، متوجه نیروها نیست، احتمال بروز فرسودگی شغلی دوچندان میشود. عدم پاداشهای مادی یا معنوی مناسب یا نبود سیستم قدردانی از کارکنان، عدم فرصت پیشرفت شغلی، دستمزد پایین و نبود مزایا و خدمات رفاهی، از جمله دلایل ایجاد فرسودگی شغلی در نیروهای یک سازمان است.
افسردگی شغلی از تضاد بین ارشهای نیروها و همراستا نبودن اهداف سازمان و کارمندان سرچشمه میگیرد. انجام وظایف تکراری بدون هیچ چالش و هدفی باعث تضعیف انگیزه و قدرت کارکنان شده و جسم و روح آنان را فرسوده میکند. بخش عمدهای از حس فرسودگی در محیط کار به مدیریت ناکارآمد و غیراصولی مرتبط است. در سازمانهایی که مدیریت ضعیف و تبعیضی دارند و به جایگاه و ارزش کارمندان توجهای نمیشود، نیروها بیشتر دچار کارزدگی میشوند.
فرسودگی شغلی چه علائمی دارد؟
افرادی که مشاغل استرسزایی داشته و یا از جانب مدیران خود تحت فشار کاری قرار دارند، نسبت به شغل و وظایف خود بدبین میشوند. این افراد کارزده شده و خواهان ترک شغل هستند. بروز مشکلاتی مانند سردرد، معدهدرد، مشکلات روده یا حملات عصبی از علائم جسمی است که نشان میدهد فرد دچار فرسودگی شغلی شده است. کسانی که به فرسودگی هیجانی مبتلا سهتند، در طول روز احساسات متناوب و ناپایداری دارند. این احساس شامل ترس، اضطراب، نگرانی، خستگی بیحوصلگی و ناتوانی میشود.
به طور معمول، کارمندانی که در محیط کاری خود احساس شادابی و سرزندگی نداشته باشند، عملکرد خوبی نخواهند داشت. افرادی که در محیط کاری دچار افسردگی شغلی میشوند و تمرکزشان را از دست میدهند، عملکرد بسیار ضعیفی دارند. بیخوابی از دیگر نشانههای فرسودگی شغلی است. کاهش اعتماد به نفس، احساس پوچی، احساس ناتوانی و ناامیدی از تاثیراتی است که شغل نامناسب برا روح کرکنان میگذارد.
در برخی از افراد که فشار بالایی را در محیط کاری خود متحمل میشوند، فرار از وظایف، انزواطلبی و کاهش ارتباط با همکاران، افزایش مصرف دخانیات و الکل، زودرنجی و پرخاشگری دیده میشود. متاسفانه در موارد بسیاری فرسودگی شغلی باعث خودکشی در کارمندان نیز شده است. بنابراین این ناهنجاری را نباید در سازمان نادیده گرفت.
چه افرادی به فرسودگی شغلی مبتلا میشوند؟
طبق تحقیقات محققان و آمارهای جمعآوری شده بسیاری از کارمندان به دلایل فشار زمانی و کاری است. کارمندانی که زمان محدودی برای انجام امور را دارند، دچار استرس و تنشهای زیادی شده و همین امر باعث فرسودگی شغلی میشود. به عنوان مثال در پزشکان یا آتشنشانان که موقعیت شغلی حساس دارند و زمان از اهمیت بالایی برخوردار است، فرسودگی شغلی بیشتر مشاهده میشود.
کارمندانی که مدیر نالایق و ناکارآمد دارند و هیچ گونه پشتیبانی و حمایتی از جانب مدیران سازمان دریافت نمیکنند، سریعتر از سایر مشاغل به افسردگی شغلی مبتلا میشوند. گروهی دیگری که در خطر فرسودگی در محیط کار میشوند، کارکنانی هستند که اهداف و وظایف مشخصی ندارند و کارهای پیشپاافتاده و غیر مهم را انجام میدهند. همان طور که گفته شد حجم کاری بالا باعث سردرگمی و افسردگی افراد شاغل میشود.
نبود سیستم کاری منسجم و عادلانه حتی خوشبینترین و بهترین کارمندان را هم ناامید و افسرده میکند. توزیع ناعادلانه مسئولیتها، ناعدالتی در پرداخت حقوق و مزایا، تبعیض بین کارکنان و پاداشدهی غیرمنصفانه از جمله عوامل ایجاد فشار بر کارمندان بوده و باعث فرسودگی آنها در محیط کار میشود.
راهکارهای پیشگیری از فرسودگی شغلی
با بررسی آثار مخربی که فرسودگی شغلی بر سلامت روان و جسم کارکنان دارد، مدیران سازمانها باید تدابیری را جهت جلوگیری از بروز این ناهنجاری بیاندیشند. فرسودگی شغلی ناگهانی رخ نمیدهد، بلکه عوامل متعددی در ایجاد تدریجی افسردگی شغلی نقشآفرین هستند. با حذف دلایل و عوامل موثر در بروز فرسودگی شغلی میتوان محیط کاری سالمی را برای کارمندان فراهم آورد.
- سازمانها باید برای نیروهای خود امنیت شغلی فراهم کنند.
- با افزایش تعداد کارکنان، فشار کاری و حجم امور را تقسیم کرده و کاهش مییابد.
- باید به کارمندان اهمیت داده شده و برای آنها تسهیلات و خدمات رفاهی چون امکانات آموزشی، سلامت و پزشکی، ورزش، اوقات فراغت و سفر در نظر گرفته شود. برای طراحی و ارائه خدمات رفاهی میتوان از دیجیرفاهی کمک گرفت.
- ایجاد فرهنگ سازمانی قوی و مثبت میتواند به مقدار زیادی احتمال ابتلا به فرسودگی شغلی را کاهش دهد.
- کارکنان باید در محیط کاری خود متمرکز به امور خود بوده و از بدبینی و افکار منفی پرهیز کنند.
- با انجام ورزش، برگزاری مراسمات و رویدادها، خواب کافی، تغذیه و سبک زندگی سالم میتوان بر فرسودگی شغلی غلبه کرد.
نکاتی مهم درباره شناخت فرسودگی شغلی
فرسودگی شغلی فرآیند تدریجی دارد اگر نشانههای آن را دارید، محیط کار خود را تغییر داده یا خود را برای پذیرش شغلتان تقویت کنید. هر فردی که در محیط کاری خود آرامش و تمرکز نداشته باشد و احساس افسردگی کند، به فرسودگی شغلی مبتلا نیست. اما فراموش نکنید که فرسودگی شغلی ممکن است برای همه افراد اتفاق بیافتد. با برقراری تعادل بین کار و شغل خود، اجازه افسردگی در محیط کار را به خودتان ندهید.
اگر توانایی تغییر محیط کار یا شرایط ندارید، بهت است با اقدامات مناسبی سلامت جسم و روان خود را در محیط کار تامین کنید. توجه داشته باشید که پیشگیری بهتر از درمان است و در صورتی که تحمل شرایط و محیط کار برایتان دشوار شده است، میتوانید به فکر شغل جدید باشید.
فرسودگی شغلی مانند یک چاقوی دو لبه است که به کارمندان و سازمانها به یک میزان آسیب میرساند. به همین خاطر مدیران سازمان باید محیط کاری مثبتی را برای کارکنان خود فراهم آورده تا بهرهوری مناسبی داشته باشند. کارکنان هم باید در ایجاد سازمان موفق و پویا که کارکنان سالم دارد، تلاش کنند. با شناخت عوامل موثر در فرسودگی شغلی و کنترل آنها میتوان مجموعه را از کارکنان افسرده و بیانگیزه محافظت کرد. تجربیات خودتان از فرسودگی شغلی و اشتغال در محیط کاری ناسالم را با ما به اشتراک بگذارید.